Ombudsman (Kamu Denetçiliği Kurumu)
Ombudsman (Kamu Denetçiliği Kurumu)
Ombudsman (Kamu Denetçiliği Kurumu)
Ombudsman (Kamu Denetçiliği Kurumu)

Ombudsman (Kamu Denetçiliği Kurumu)

     Kamu Denetçiliği Kurumu Anayasanın 74. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler ve  herkes kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Böylece Ombudsmanlık Kurumu, kamu kurumlarının her türlü işlem ve eylemleri ile kamu görevlilerinin tutum ve davranışlarından kaynaklanan şikayetleri inceler.

     Türk Dil Kurumu, yabancı bir terim olan ''ombudsman'' yerine ''kamu denetçisi'' terimini önermiş ve şöyle tanımlamıştır: ''Parlamento tarafından görevlendirilen, vatandaşları resmi makamların keyfi ve yasa dışı davranışlarına karşı korumakla görevli kişi veya kurum.''

     Ombudsmanlığa, kamu gücü ve kaynağını kullanan tüm kamu kurum ve kuruluşlarına (belediyeler, sosyal güvenlik kurumları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları gibi...) karşı şikayet başvurusu yapılabilir. Ayrıca kamu hizmeti sunan özel hukuk tüzel kişilerine (kamuya yararlı dernek ve vakıflar olarak kızılay,yeşilay gibi veya elektrik ve doğalgaz piyasasında faaliyet gösteren şirketler gibi...) karşı da bu kuruma başvurulabilir.

Ombudsmanlığa Kimler Başvurabilir?
     Menfaatinin ihlal edildiğini düşünen bütün gerçek kişiler başvurabilir. Ayrıca dernek, vakıf ve şirket gibi tüzel kişiler de kendilerini temsil eden vekilleri aracılığıyla başvurabilir. Çocuklar, engelliler gibi toplumdaki korunması gereken gruplar da başvurabilir. Her ne kadar Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmasalar da turist ve sığınmacı gibi yabancı uyruklular da bu kuruma başvurabilir. Eğer başvuru çocuk haklarına ilişkin ise yapılacak başvuruda menfaat ihlali şartı aranmadan başvuru yapılabilir.
 

Ombudsmanlığa Nasıl Başvurabilirim? 

     En kolay ve hızlı başvuru yolu E-Başvurudur. Kamu Denetçiliği Kurumu da başvurunun hızlı ve sağlıklı olması için bu başvuru yolunu önermektedir.( https://ebasvuru.ombudsman.gov.tr/Giris.aspx internet adresinden e-başvuru yapabilirsiniz.)
E-devlet üzerinden de başvuru yapılabilir. 
Ayrıca e-posta yoluyla yoluyla veya şahsen kuruma giderek dilekçe yoluyla da başvuru mümkün. Bu hallerde kişi, ( https://www.ombudsman.gov.tr/basvuru-formu/index.html ) adresinden başvuru formu alarak doldurup başvuru yapabilir veya başvuru formu doldurmadan da başvuru mümkündür. Ancak bu hallerde e-posta veya dilekçede bulunması zorunlu bazı bilgilerin eksik olmadığına dikkat edilmeli. Ayrıca dilekçenin kişi tarafından imzalanması da gerekir. Bir başka önemli bilgi olarak eklemem gerekir ki; başvuru dilekçesi e-posta veya faks yoluyla gönderildiyse dilekçenin aslı on beş gün içerisinde kuruma gönderilmeli, aski takdirde başvuru işleme alınmaz.
Şikayetçinin bulunduğu ilin veya ilçenin kaymakamlığı aracılığıyla da kuruma başvurulabilir.
18 yaşından küçükler ise, ( http://www.kdkcocuk.gov.tr/ ) adresi üzerinden idare ile yaşadıkları sorunları Kamu Denetçiliği Kurumuna bildirebilirler.
Başvuruyu posta yoluyla veya elden yapmak için kurum adresini kurumun internet sitesi üzerinden alabilirsiniz. Ayrıca faks numarası da internet sitesinde yer almakta.

Başvuruda Bulunması Zorunlu Bilgiler
     Başvurularda; başvuran gerçek kişinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası, adresi, GSM telefon numarası, şikayet edilen idare, başvurunun konusu ve şikayetçinin talebi mutlaka bulunması gereken bilgilerdir. Tüzel kişilerde ise; tüzel kişinin unvanı, yetki belgesi veya vekaletname yukarıda sıralanan gerekli bilgilere ek olarak mutlaka bulunmalı.
Eğer bulunması gerekli bilgilerde eksiklik olursa başvuru hızlı ve sağlıklı bir şekilde yürüyemez. Bu yüzden dilekçe veya e-posta yoluyla başvurmayı düşünen vatandaşlar bu hususlara özellikle dikkat etmeli.

Başvuru Dili
     Başvuru kural olarak Türkçe olarak yapılır. Ancak başvuran kişi kendini Türkçe dilini kullanarak yeteri kadar ifade edemediğini düşünüyorsa, yabancı bir dil kullandığında sorununu daha iyi anlatabileceğini düşünüyorsa yabancı dilde de başvuru yapabilir. Ancak bu halde, kişinin keyfi olarak yabancı dil kullanmasının önüne geçmek amacıyla, yapılan başvuruda yabancı dil kullanılmasının haklı ve makul olup olmadığı değerlendirmesi yapılır. Haklı ve makul neden varsa başvuru kabul edilir.
 

Bir Yakınım Adına Başvuru Yapabilir miyim?
     Kural olarak, menfaati ihlal edilen kişinin kendisi başvurabilir. Bu yüzden; eşi, reşit oğlu veya kızı, babası, annesi adına başvuru yapılmamalı. Başkası adına sadece kanuni temsilci olunması halinde başvurulabilir. Örneğin; reşit olmayan çocukları adına kanuni temsilcisi olan anne veya babası başvurabilir. Ancak dikkat etmek gerekiyor ki; kanuni temsilci başvuru yapacaksa bu temsile yetkisi olduğunu ispat edecek belgeleri de başvuruya ek olarak eklemelidir. 
 

Ombudsmanlığa Başvuru Dava Açma Süresini Etkiler mi?
     Ombudsmanlığa, dava açmadan önce başvurulursa daha iyi olabilir. Başvuru yapıldığı andan itibaren dava açma süresini durdurur. Başvurunun incelenmesinden sonra karara bağlanması ve başvuran kişiye tebliğ edilmesiyle dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder. Ombudsmanlığa başvuran kişinin dava açma hakkı kaybolmaz. Kişi ombudsmanlığa başvurduğu halde, dava açma süresi geçmediği sürece, hakkını dava yoluyla da arayabilir. Ombudsmanlığa yapılan başvuru sonuçlanmadan kişi aynı konuda dava açarsa ombudsmanlık başvurusu ertelenebilir veya sona erdirilebilir.
 

Ombudsmanlığa Şikayet Başvurusu Yapmadan Önce Menfaatimi İhlal Eden İdareye Başvurmam Gerekir mi? İdari Başvuru Yollarını Tüketmeli miyim?
     Evet, ombudsmanlığa başvuru yapmadan önce kişi, menfaatini ihlal ettiğini düşündüğü idareye yazılı olarak başvurmalı ve sorununu çözmeye çalışmalıdır. Böylece, kamu kurumuna hatasını düzeltme fırsatı verilir. Kişi buna rağmen sorununu çözemezse ombudsmanlık kurumuna şikayet başvurusu yapmalı ve ilgili kamu kurumunun kendisine verdiği cevabı da başvurusuna eklemelidir. Bu şekilde, öncelikle ilgili kamu kurumuna başvurulur daha sonra ombudsmanlığa şikayet edilirse yapılan şikayet başvurusu daha kısa sürede ve daha sağlıklı bir şekilde görülür. Tavsiye edilen işleyiş bu şekilde olsa da kişi idareye başvurmadan da ombudsmanlığa başvurabilir. Ancak bu halde, ombudsmanlık başvuruyu doğrudan çözmez. Yapılan başvuruyu bir üst yazı ile ilgili idareye gönderir. İlgili idarenin tutumuna göre sorun çözülür.
Bazı hallerde ise idareye başvurma şartı aranmadan doğrudan doğruya ombudsmanlık kurumuna başvuru yapılabilir:
Başvuran kişi telafisi güç veya imkansız bir zararla karşı karşıya ise (örneğin;can güvenliğinin tehlikede olması gibi) doğrudan ombudsmanlığa başvuru yapabilir.
Başvuru konusu, ilgili idarenin tutum ve davranışı ise (örneğin;kamu görevlisine amirinin mobbing uygulaması gibi)  yine idareye başvurma şartı aranmaz.
Başvuru konusu yapılacak işlem kesinleşmiş ise, yani, artık idareye başvurulsa dahi bir sonuç alınması mümkün değilse doğrudan ombudsmanlığa başvuru yapılabilir.

Ombudsmanlığa Başvuru İçin Süre Şartı
     Kişilerin ombdusmanlığa başvuru hakkı belirli bir süre ile sınırlandırılmıştır ve bu süre 6 aydır. Bu sürenin geçmesi halinde artık başvuru yapılamaz. Yapılan başvuru ise süre geçtiği için incelenmez.
Yukarıda yazdığım üzere, Ombudsmanlığa başvurmadan önce ilgili idareye başvurmak gerekiyor. İlgili idarenin 60 gün içerisinde sizin başvurunuza cevap vermesi gerekir. Bu 60 gün içerisinde idare cevap verdiğinde, cevabın başvuru sahibine tebliğ edildiği tarihten itibaren 6 ay içerisinde Ombudsmanlığa şikayet başvurusu yapılabilir. İdare başvurunuza 60 gün içerisinde cevap vermezse bu 60 günün dolduğu tarihten itibaren 6 aylık süre işlemeye başlar.
 

Başvuru İçin Aranan Menfaat İhlali Şartı Nedir?
     Ombudsmanlığa menfaati ihlal edilen kişilerin başvurabildiğini söylemiştim. Peki bu menfaat ihlali nedir? Menfaat ihlali mutlaka bulunması gereken bir şart mıdır?
Menfaat ihlali, başvuruda bulunan kişinin bir hak veya çıkarının azalması veya zedelenmiş olması halidir. Bu menfaat ihlali maddi bir ihlal olabileceği gibi manevi de olabilir.
Menfaat ihlali bütün durumlarda mutlaka aranan bir şart değildir. Bazı hallerde başvuran kişinin menfaatinin ihlal edilmesi gerekmeden kişi başvuru yapabilir. Şu hallerde menfaat ihlali şartı aranmaz; insan hakları, temel hak ve özgürlükler, kadın hakları, çocuk hakları, kamuyu ilgilendiren genel konular. Bu hallerde başvuran kişinin menfaati ihlal edilmese dahi başvuru yapılabilir. 

Konu genel hatlarıyla bu şekilde. Daha ayrıntılı bilgi almak isterseniz Kamu Denetçiliği Kurumunun resmi internet sitesinden Ombudsmanlık Rehberini inceleyebilirsiniz. (Not:Yukarıda yazdığım pek çok şey ve hatta başvuru yolunun kendisi dahi mevzuat değişikliği ile birlikte değişebilir. Eğer bu şikayet yoluna başvurmayı düşünüyorsanız bu durumu göz önünde bulundurmanızı ve güncel mevzuatı incelemenizi tavsiye ederim. Özellikle başvuru süresi gibi konuları... Kamu denetçiliği ile ilgili hukuki düzenlemeler şunlar: ''Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu'' ve ''Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik''.)