Anayasa Nedir?

Anayasa Nedir?

       Anayasa kelimesi Tükçe'ye  İngilizce ve Fransızca dillerinde kullanılan ''constitution'' kelimesinin karşılığı olarak geçmiştir. Constitution kelime anlamı olarak ''kuruluş, oluşum'' anlamlarına gelebilir. Türkçe' ye geçen bu kelimenin karşılığı olarak sırasıyla ''kanun-i esasi'', ''teşkilat-ı esasiye kanunu'' ve son olarak da ''anayasa'' kullanılmıştır. Anayasa kelimesinin resmi olarak ilk kez kullanılması 1945 yılında olmuştur. Anayasanın Türkçe'de ki kelime anlamının ise ''temel yasa, yasaların kendisinden doğduğu yasa, yasaların kaynağı'' olduğu söylenebilir.

       Anayasanın hukuki karşılığı ise; anayasal niteliğe sahip hukuk kurallarının bir araya gelerek oluşturduğu hukuki bir belge olmasıdır. Bu çerçevede anayasanın ne olduğunu anlamak için ''hukuk kuralı'' ve ''anayasal niteliğe sahip hukuk kuralı'' nın tanımını bilmek gerekir.

Hukuk Kuralı, devletin yetkili organları eliyle insan davranışlarını emir, yasak, izin veya yetkilerle düzenleyen ve bunlara aykırı davranmayı yaptırıma bağlayan kurallardır.

Anayasal Niteliğe Sahip Hukuk Kuralı, maddi ve şekli anlamda olmak üzere iki ölçüde göre belirlenir. Her iki ölçüt farklı görüşleri temsil eder.

Anayasal Kuralın Maddi Anlamda Tanımı, o kuralın içeriğine yani düzenlediği alana göre belirlenir. Buna göre maddi anlamda anayasa kuralı, devletin temel organlarının nasıl kurulacağını ve bunların nasıl işleyeceğini belirleyen kurallardır.

Anayasal Kuralın Şekli Anlamda Tanımı, kuralın içeriğinden bağımsız olarak kuralın hiyerarşik mevkiine ve yapılış veya değiştiriliş şekline göre belirlenir. Buna göre söz konusu kural normlar hiyerarşisinin en üst basamağında bulunuyor ve dolayısıyla kanunlardan daha zor bir şekilde yapılıp değiştiriliyorsa bu kural şekli anlamda anayasa kuralıdır.

       Böylece bu iki ölçüde bağlı olarak iki farklı anayasa tanımı yapabiliriz:

Maddi anlamda anayasa: Devletin temel organları olan yasama, yürütme ve yargının nasıl kurulacağını ve bunların işleyiş şekillerini düzenleyen hukuk kurallarının bir araya gelerek oluşturduğu hukuk kuralları topluluğudur.

Şekli anlamda anayasa: Normlar hiyerarşisinin en üst basamağında bulunması dolayısıyla kanunlardan daha zor bir usulle oluşturulup değiştirilebilen hukuk kurallarıdır.

       Bu iki değişik ölçütten doğan iki değişik anayasa tanımı kişinin bakış açısına göre kabul görebilir. Ayrıca anayasalar yazılı - yazısız, katı - yumuşak anayasa gibi ayrımlara tabi tutulabilir.

Yazılı Anayasa: Anayasal nitelikteki kuralların, devletin yetkili organları eliyle bir araya getirilerek yazılı bir belge olarak düzenlenmesidir. ABD, Almanya, Türkiye, İsveç gibi ülkelerin anayasaları yazılı anayasa şeklindedir. Hem maddi anlamda hem de şekli anlamda anayasa görüşü yazılı anayasayla uyum gösterebilir.

Yazısız Anayasa: Bu tarz anayasalara teamüli anayasa da denir. Anayasal niteliğe sahip kuralların teamül kuralı ve bu şekilde kullanıldığı anayasalardır. Diğer bir deyişle hukuk düzeni içinde örf ve adet hukuk kuralı olarak bulunan anayasal kuralların oluşturduğu bütündür. Buna göre yazısız (teamüli) anayasa tanımı yapacak olursak: Devletin temel organlarının kuruluş ve işleyişini düzenleyen, uzun zamandır sürekli uygulanan, kurala uyulmasının mecburiyet gereği olduğuna inanılan ve aykırılık halinde yaptırıma bağlanan hukuk kurallarının bütünüdür.

Yazısız anayasa ancak maddi anlamda anayasa görüşü çerçevesinde varlık bulabilir. Şekli anlamda anayasa görüşüne göre anayasal kuralın normal kanunlardan daha zor bir şekilde oluşturulup değiştirilebileceği gerektiği kabul edildiği halde İngiltere' de (İngiltere anayasası yazısız anayasa örneğidir.) çıkarılan bir kanun, örf ve adet kuralı niteliğine sahip bir anayasal kuralı ortadan kaldırabilir. Dolayısıyla şekli anayasa görüşüne göre yazısız anayasa mümkün değildir.

Yumuşak Anayasa: Yumuşak - katı anayasa ayrımı anayasanın değiştirilmesinde uygulanan usul esaslarına göre yapılır. Yumuşak anayasanın İngilizce karşılığı ''Flexible constitution'' dır. Yumuşak anayasa normlar hiyerarşisi sisteminde kanunla aynı derecede yer alır. Bu nedenle bu tür anayasalar kanunlarla aynı zorluk derecesinde ve aynı usullerle değiştirilirler. Yumuşak anayasa görüşü, şekli anlamda anayasa görüşüne uygun değildir. Yazısız anayasalar doğaları gereği yumuşak anayasalardır.

Katı Anayasa: İngilizce karşılığı ''rigid constitution'' dır. Katı anayasalar kanunlardan farklı ve daha zor bir usulle değiştirilen anayasalardır. Yazılı anayasalar doğaları gereği katı anayasalardır. Çünkü yazılı anayasalar genel olarak kendi değiştiriliş şekillerini kendi içeriklerinde belirlerler.

Bir anayasaya katılık sağlanmak isteniyorsa bu anayasaya aşağıdaki hususlar madde olarak eklenebilir:

- Anayasa değişiklik teklifinin halkoylamasına sunulmasını şart koşmak,

- Anayasanın kabul edilmesinden itibaren belirli bir süre içinde değiştirilmesini yasaklamak,

- Anayasanın ancak özel bir meclis aracılığıyla değiştirilebileceğini şart koşmak,

- Anayasanın içeriğine değiştirilemeyecek madde ve/veya ilkeler eklemek,

- Anayasa değişikliği için aranan tam sayının kanun değişikliği için aranan çoğunluktan fazla olarak belirlenmesi

- Federal devlet sisteminde federal anayasa değişikliği için federe devletlerin onayını aramak,

- Anayasanın belli dönem veya durumlarda değiştirilmesini yasaklamak,

-Kabul edilen anayasa değişikliğinin belli bir süre sonra tekrar oylamaya sunulacağını şart koşmak,

- Devlet başkanına anayasa değişikliğini veto yetkisi tanımak, şeklinde örnekler verilebilir.